RAMADAAN 2002

Aflevering 12: concentratie tijdens het Gebed

Iedereen weet wel dat we tijdens ons gebed concentratie nodig hebben en dat dit erg belangrijk is. Maar zoals we in de praktijk vijf keer per dag merken, is het niet altijd even makkelijk om dit ook na te komen. Vaak vragen wij ons af: hoe kunnen we onze concentratie tijdens het gebed verbeteren? Aan het eind van deze les hopen we tot mooie en nuttige tips te komen.

Laten we eerst kijken naar voorbeelden van mensen die geen concentratie hebben:
in de tijd van de Profeet Mohammed (vzzmh1) liep er eens een man de moskee binnen, bad twee rakaat2, en ging naar de Profeet toe om hem groeten . De Profeet (vzzmh) zei tegen hem: “Ga terug en bid, want je hebt niet gebeden.” De man ging inderdaad terug en deed zijn gebed opnieuw, ging weer naar de Profeet (vzzmh) toe, die weer zei, “Ga terug en bid, want je hebt niet gebeden.”
De man deed hetzelfde en voor de derde keer zei de Profeet (vzzmh): “Ga terug en bid, want je hebt niet gebeden.” De man antwoordde verontwaardigd: “Bij Degene Die jou de waarheid heeft gezonden, ik kan niet beter dan wat u net heeft gezien!” De Profeet (vzzmh) zei: “Zeg Allahoe Akbar (Allah is groot), lees de Qoer’aan en buig totdat je stabiel bent. Sta weer op totdat je stabiel bent. Buig neer (soedjoed) totdat je stabiel bent. Zit tot je stabiel zit en buig neer (soedjoed) totdat je stabiel bent.”
Hiervan leren wij dat we rustig moeten bidden, dit zal onze concentratie verhogen en ervoor zorgen dat ons niet juist tijdens het gebed de gekste dingen te binnenschieten: ik moet nog schoonmaken, ik moet diegene nog bellen, oh ja, dat moet ik nog tegen haar zeggen.

Omar ibn-al-Chattaab zei: “Een man bidt 60 jaar en geen enkele buiging wordt van hem geaccepteerd.” De metgezellen vroegen: “Waarom?” Hij zei: “Het zijn slechts bewegingen die hij uitvoert.”

Ibn-Hanbal zei: “Er komt een tijd waarin mensen bidden, maar zij bidden niet.” Er wordt gevreesd dat dit inderdaad de tijd is waarin we nu leven, want hoe gaan wij in vergelijking met de metgezellen met ons gebed om? Het is voor ons meer iets waar we vanaf moeten, hoe sneller, hoe beter. De Profeet (vzzmh) zei: “Mensen die geen concentratie tijdens hun gebed hebben, zij hebben er slechts de moeite aan overgehouden.”
Dus wij, die ons gebed zo snel mogelijk willen afronden omdat we nog honderd-en-één dingen willen doen, hebben er eigenlijk niks aan behalve dat we voor niks inspanningen hebben geleverd. Als er in de Qoer’aan wordt gesproken over het gebed, staat er nergens zoiets als: “Bidt!” Maar altijd: “...en onderhoudt het gebed”: (VBQ2 hoofdstuk al-Moezzamil, vers 20).
In het Arabisch staat er ‘wa aqimoe assalaat’, waarbij ‘qim’ inhoudt dat je het perfect maakt, je doet je best zodat het er prachtig uit gaat zien en ook kwalitatief goed in elkaar zit: je onderhoudt het dus. Zo ook met het gebed, het moet perfect zijn, het moet prachtig zijn, wij moeten het onderhouden, de tijden in de gaten houden, etc. Een meetlat voor de kwaliteit is onze concentratie, want hoe hoger je concentratie, des te beter jouw gebed is.

 

Hoe onderhield de Profeet (vzzmh) zijn gebed? Kijk naar de volgende overleveringen van de metgezellen en de Profeet (vzzmh):

Hij zei altijd: “Bilal, ontspan ons ermee.” Hiermee bedoelde hij het gebed.
Dus de Profeet (vzzmh) zag het gebed als een ontspanning voor hem en alle moslims om hem heen, in tegenstelling tot ons, wij zien het als een last waar we zo snel mogelijk vanaf willen, want anders mis je die film, of anders kom je daar te laat, of anders…
Hij zei ook: “Het allerliefste in mijn leven is het gebed.” Stel jezelf eens deze vraag: wat is het allerliefste in mijn leven? Jouw geld? Jouw vrouw, je man? Helaas zullen slechts weinig van ons hetzelfde als onze Boodschapper antwoorden. Moge Allah ons op Zijn pad leiden.

 

Rabia ibn-Kaab zegt: “Ik hoorde de Profeet tijdens zijn buiging zeggen: ‘Oh Allah, mijn gehoor, zicht, hersens, botten en zenuwen zijn allemaal tot U gericht.’”
Alles bij de Profeet (vzzmh) is tot Allah gericht. Het toppunt van concentratie. Denk je eens in als jij deze zin tijdens jouw gebed zou zeggen. Spreek je dan de waarheid?

Je zult nu misschien denken dat alleen de Profeet zo geconcentreerd was tijdens zijn gebeden, maar de metgezellen vertellen ons meer over hun metgezel Soefjaan at-Tawri: “Als je at-Tawri zag bidden, dacht je dat hij op dat moment zou overlijden!” Zo geconcentreerd was hij bezig met zijn gebeden, hij heeft de echte betekenis van de volgende overlevering begrepen: “Bid het gebed van iemand die afscheid neemt.” Dus afscheid van dit leven. Als jij wist dat het gebed wat je nu zal verrichten, jouw laatste gebed zal zijn, hoe zal dat gebed dan zijn? Zal er ooit iemand zijn die zoiets over ons kan zeggen? Het ligt helemaal aan jezelf!

Sadam al-Asam, een groot islamitische geleerde, werd ooit gevraagd: “Hoe bid jij?” Hij antwoordde: “Ik bid alsof de Kaba[1] voor mij staat en de siraat onder mijn voeten, en het paradijs aan mij linkerkant, en het vuur aan mijn rechterkant, en alsof de engels des doods voor mij staat, en de Boodschapper achter mij staat. Als ik Allahoe Akbar zeg, dan weet ik dat er niemand groter is dan Allah (VVIH) en de Qoer’aan lees ik vanuit het diepste van mijn hart. Ik buig verkleind en verricht mijn soedjoed vernederd tegenover Hem, en richt me volledig tot Allah en groet daarna. En ik weet niet of mijn gebed is aanvaard of niet.” Soebhaan Allah, al deze concentratie en hij twijfelt er nog aan of zijn gebed wel of niet is geaccepteerd en hij zit daar erg mee. Stel jezelf de vraag na elk gebed, zal dit gebed van mij zijn geaccepteerd? Of: welk deel van dit gebed is geaccepteerd?

De profeet zei: “Een man bidt een gebed en er wordt slechts de helft van geaccepteerd, of een kwart, of een achtste, of….” Hoeveel van jouw gebed wordt er geaccepteerd? 100%? De helft? Een kwart?

Iemand anders die ook een bijzonder hoge concentratie tijdens het gebed had, was Omar ibn-az-Zoebair. Deze man was de kleinzoon van Aboe-Bakr, zijn moeder was Asmaa bint-Aboe-Bakr, zijn tante Aisja, de vrouw van de Profeet. Omar had een gevaarlijke ziekte aan zijn been, waardoor zijn been geamputeerd moest worden. Ze stelden voor om hem te verdoven met verdovingsmiddelen,, maar hij weigerde dit. Hij zei: “Ik heb wat beters, ik ga bidden en wacht dan totdat ik in mijn soedjoed ben, doe dan wat je wil.” Zo gezegd, zo gedaan. Omar begon aan zijn gebed, met een wonderbaarlijke concentratie. Hij boog, stond weer op en ging toen in soedjoed, even later begonnen ze met een zaag (!) zijn been eraf te halen. Het enige wat ze van hem hoorden is: “Laa ilaaha illa Allah, astaghfiro Allah, al-hamdoelillaah, Allahoe Akbar.” En geen enkele schreeuw of iets dergelijks. Zij gingen door totdat het been ernstig begon te bloeden, om dit te verhelpen haalden ze een pan met heet water. Omar was toen buiten bewustzijn. Toen hij wakker werd, zei hij: “Bij Allah, ik heb niets gemerkt, totdat het hete water aan mijn been werd gezet.” Hier zijn geen woorden voor,hoe kan iemand zo ver weg zijn, zo dichtbij Allah, dat hij zelfs niets merkt als je zijn been weghaalt!?

Een laatste voorbeeld is Ali ibn-aboe-Talib. Als hij zich op het gebed voorbereidde, kleurde hij geel tijdens zijn wassing en werd hij zo zenuwachtig, dat de metgezellen hem vroegen: “Ali, gaat het wel goed met jou?”
Hij antwoordde: “Weten jullie niet tussen wiens handen ik ga staan?” Hebben wij dit aspect eigenlijk wel door? Dat we tijdens het gebed voor Allah (VVIH) staan?

De mensen die het gebed verrichten kun je onderverdelen in vijf verschillende categorieën:
1-     Hij die niet op tijd bidt, de wassing niet of slecht heeft verricht, de zuilen ervan verkeerd uitvoert en geen concentratie heeft. Je kunt je wel indenken dat dit het slechtste niveau van een biddende persoon is. Hij zal op de dag des oordeels ondervraagd worden over de manier waarop hij het gebed verrichtte.

2-     Bidt op tijd, goede wassing, de zuilen zijn ook goed, maar geen concentratie. Deze persoon wordt op de dag des oordeels ook ondervraagd, maar minder streng dan de eerste, maar ook hij zal een straf ondergaan.

3-     Bidt op tijd, wassing is perfect, de zuilen ook, hij is geconcentreerd, maar de duivel komt hem storen, dan doet hij zijn uiterste best om toch weer zijn concentratie terug te krijgen, en dat lukt, maar de duivel komt weer, weer wordt hij gestoord,. enz.
Je zou kunnen zeggen dat deze persoon met twee dingen tegelijk bezig is: zijn gebed en een ‘djihaad’1, dus hij doet zijn best om zijn concentratie terug te krijgen. Mogelijk verkeren de meeste van ons in de meeste van hun gebeden in een soortgelijke staat. Deze persoon krijgt voor zijn gebed een dubbele beloning: een voor zijn gebed en een voor zijn ‘djihaad’.

4-     Op tijd, de wassing is goed, en de zuilen ook. De concentratie is constant en perfect. Je zou zeggen dat dit het hoogste niveau is, waar zou het vijfde niveau voor zijn? Dit is inderdaad een hoog niveau, het is erg goed om je tijdens je gebed in een dergelijke staat te verkeren, hij wordt ook wel de dierbare van Allah genoemd.

 

Maar er is meer:

5-     Jouw hart is bij Allah (VVIH) en je bent helemaal niet meer op deze wereld aanwezig. Je bent volkomen bezig met jouw gebed. Je bent bij Allah (VVIH), alleen jij en Allah, dit is wat de Profeet (vzzmh) bedoelde met: “Het allerliefste in mijn leven is het gebed.”

Laten we naar onszelf kijken. Hoe vaak per dag halen wij nummer 4? Hoe vaak per dag maak je mee wat de echte waarde is van deze vorm van aanbidding, hoe vaak per dag maak je mee wat deze belangrijke vorm van aanbidding, die in de hemel verplicht is gesteld, inhoudt? En daar tegenover staat, hoe vaak per dag haal je nummer 1 en 2? En het moeilijkste: hoe vaak in je leven heb je niveau 5 meegemaakt? Grijp je kans in deze heilige maand, waarin de duivels geketend zijn en doe je best om toch die ene keer nummer 5 mee te maken, de hele wereld achter je te laten en alleen te zijn met Allah, slechts jij en Allah (VVIH).

En nu komt de belangrijkste vraag: “Hoe concentreer ik me op het gebed?”

Er zijn vier dingen waar je je aan moet houden:

1-     Onthoud je af van het begaan van zonden.

Je zou denken dat het niet zo voor de hand liggend is om dit als eerste punt te noemen, maar hopelijk wordt het duidelijk met het volgende voorbeeld:

Iemand is hard aan het leren voor een tentamen, hij wil het tentamen graag met een goed cijfer halen. Hij zit naast een open raam en buiten zingen de vogels, dat stoort hem, hij gooit een steen naar buiten en gaat verder. De vogels komen terug en beginnen weer vrolijk te zingen. Wat is de oplossing voor deze arme student? Het raam dicht, dan hoort hij de vogels niet meer. Zo zou je de zonden kunnen zien: een kant waar een storing vandaan komt, sluit je af. Als je alleen maar bezig bent met het wereldse leven, wanneer kun je je dan concentreren op het gebed? Wat houdt die tranen tegen? Het is absoluut niet zo dat jouw hart van zichzelf te hard is, maar jij hebt er zelf voor gezorgd, door de vele zonden. Toon berouw en houd ermee op en het zal zeker invloed hebben.

Er ging een man naar ibn-Hanbal toe en zei: “Ik zet ’s nachts mijn water klaar (voor de wassing) en heb de intentie om op te staan voor fadjr (gebed vóór zonsopgang), slaap vroeg en toch kan ik niet opstaan.” Ibn-Hanbal zei: “Jouw zonden hebben jou zo zwaar gemaakt.”
Zo zwaar dat hij niet meer voor het fadjrgebed kan opstaan. Degene die het fadjrgebed niet op tijd kan verrichten: zorg ervoor dat je de zonden die je tegenhouden niet meer begaat!

2-     Bepaal jouw lievelingshoofdstuk uit de Qoer’aan, leer het uit je hoofd, zoek de uitleg ervan op in een makkelijke tafsier (Soeleimaan al-Asjqar, Zoebdat at-Tafasier, of ibn-Kathier, Safwat at-Tafasier voor hen die Arabisch kunnen lezen) en leer dat ook. Bid dan met dit hoofdstuk in jouw qijjaam (vrijwillig nachtgebed). Denk je eens in: zo’n mooi stuk wat je aan het lezen bent en je weet wat je zegt, je begrijpt het helemaal en je houdt er van, midden in de nacht. Wedden dat je erg dichtbij niveau 5 komt? Probeer het maar! In de ramadaan heb je ook meer concentratie en de belangrijkste redenen daarvoor zijn: het vaak horen van de Qoer’aan en minder zonden die je deze maand begaat.

3-     Bid gezamenlijk
Dit versterkt jouw band met anderen en geeft ook een mooie ontspannen sfeer in jullie groep. In de moskee is natuurlijk het mooist.

4-     Het laatste, maar het belangrijkste punt: Begrijp de echte betekenis van het gebed. Wat houdt het gebed in?
Wees je ervan bewust dat elke beweging van het gebed invloed heeft op je hart, vanaf de wassing tot het eind. Kijk maar:

De Profeet (vzzmh) zei: “Als een dienaar de wassing verricht en zijn handen wast, verdwijnen de zonden uit zijn handen en tussen zijn nagels. Wast hij zijn mond, dan verdwijnen de zonden onder zijn tong. Wast hij zijn gezicht, dan verdwijnen zelfs de zonden onder zijn oogleden. Wast hij zijn hoofd, dan verdwijnen zijn zonden uit zijn oren, en als hij zijn voeten wast, verdwijnen ze ook van onder de nagels.”
Dus alle (kleine) zonden die je hebt begaan, worden van je weggewassen. Zelfs uit de verste hoeken. Als je de wassing gaat verrichten, houd vanaf vandaag dan altijd deze overlevering in je achterhoofd.

Na de wassing zoek je de qibla (gebedsrichting) op: laat jezelf niet alleen fysiek naar de qibla gericht zijn, maar vooral met je hart. Volg de woorden van ibn-Hanbal op en beeld jezelf in dat je voor de Kaba staat.

Daarna zeg je Allahoe Akbar: Allah is het grootst, en dit herhaal je het hele gebed door. Waarom ‘Allahoe Akbar’, en niet bijvoorbeeld ‘Soebhaan Allah’ (Verheerlijkt is Allah)? Als je je daadwerkelijk bewust blijft van de betekenis, bij elke keer dat je dit uitspreekt, Allah is het grootst, dan heb je een veel kleinere kans om tijdens je gebed af te dwalen. Want voordat je bent afgedwaald, zeg je alweer ‘Allahoe Akbar’. Hoe kan je aan iets anders denken, als Allah voor jou het grootst is, heb je iets beters dan Allah gevonden waar je je mee bezig kan houden? En o wee als je liegt tijdens het gebed! Je zegt dat Allah de grootste is en ondertussen ben je met iets anders bezig!

Kijk tijdens het gebed naar de plaats waar je neerbuigt (de soedjoed maakt). Waarom? Stel je voor dat je bij een belangrijke koning of president op bezoek bent en je staat voor hem. Dan ben je ook niet naar alle hoeken in de kamer aan het kijken. Maar nu sta je voor jouw Heer! Dan kun je het ook niet maken om ergens anders naar te kijken.

Reciteer de Fatieha (openingshoofdstuk van de Qoer’aan) en blijf ook dan bewust van wat je zegt. “Alle lof zij Allah, de Heer der Werelden. De Barmhartige, de Genadevolle”. Je dankt Allah, voor het feit dat je in staat bent om het gebed te verrichten.
“Meester van de dag des oordeels.” Wees ook hier van bewust van wat je zegt en gedenk het moment dat je voor Allah (VVIH) staat op de dag des oordeels.
“U alleen aanbidden wij en U alleen smeken wij om hulp.” Is er echt niemand anders waarop je rekent in dit leven? Denk hier eens over na!
“Leid ons op het rechte pad, Het pad degenen aan wie Gij gunsten hebt geschonken - niet dat van hen op wie toorn is nedergedaald, noch dat der dwalenden.” Je vraagt Allah hier om je op het rechte pad te leiden. Hoop dan ook op verhoor van je smeekbede.
De Profeet (vzzmh) zegt in een hadieth qoedsi (heilige overlevering): “Als een dienaar tijdens zijn gebed de fatieha reciteert, dan antwoord Allah (VVIH) hem: “Alle lof zij Allah, de Heer der Werelden. De Barmhartige, de Genadevolle”, dan antwoordt Allah: “Mijn dienaar gedenkt Mij.” “Meester van de dag des oordeels.” - “Mijn dienaar is zich bewust van Mijn macht.”

“U alleen aanbidden wij en U alleen smeken wij om hulp.” - “Dit is alleen tussen Mij en Mijn dienaar.” “Leid ons op het rechte pad, het pad degenen aan wie Gij gunsten hebt geschonken - niet dat van hen, op wie toorn is nedergedaald, noch dat der dwalenden.” - “Mijn dienaar heeft Mij gevraagd en Ik zal hem schenken wat hij vroeg.”

 

Toen Omar ibn-Abdoel-Aziez bad, hield hij korte stiltes na elke vers van al-Fatieha. Zijn metgezellen vroegen hem naar de reden en hij zei: “Ik houd ervan om het antwoord van Allah te horen.”

Daarna lees je een hoofdstuk uit de Qoer’aan. Velen van ons nemen het kortste hoofdstuk, bijvoorbeeld al-Ichlaas, om eerder klaar te zijn. Maar als je je bewust bent van de grote betekenis van dit kleine hoofdstuk, dan zul je er insja Allah (met Gods wil) meer bij stil staan.

Je hebt drie soorten recitatie:

- Alleen met je tong, waarbij je hart helemaal niet meedoet.
- Eerst je tong, dan je hart. Dus wanneer je iets uitspreekt, dan voel je het ook.
- Eerst je hart en dan je tong. Dus je bereidt je eigenlijk voor op wat je gaat zeggen: als er een vers komt dat over het vuur praat, is je hart al in een staat van angst, etc.

Dan komt de buiging en je zegt drie keer ‘soebhaan rabie al-Adhiem’. En wel drie keer, want dan is de kans groter dat ook je hart het verstaat en zich bewust wordt van wat je zegt. Vertaling: “Allah is de allermachtigste.” Ook hier zien we een link met “Allah is de grootste.” Bij het opstaan zeg je: “Rabbanaa wa laka al-hamd”, “Alle dank is aan U, oh Allah”. Waarom wordt er juist hier, op dit moment van het gebed, bedankt? Je dankt Allah (VVIH) hier voor het feit dat je weer op kon staan, want Hij heeft vele wezens geschapen die altijd op vier poten lopen, maar de mens is een betere schepping, door het feit dat hij rechtop kan staan. Daarvoor dank je Allah (VVIH). Bij de soedjoed zeg je, “Soebhaan rabie al-Aala”. “Machtig zij Allah, de allerhoogste”.

Merk op dat je in deze situatie erg klein bent met jouw gezicht tegen de grond, dat doe je voor niemand anders dan Allah (VVIH). Voel je ook klein, dan voel je ook de macht van Allah (VVIH) over je, Hij, de Allerhoogste. Daarom wordt het ook aanbevolen om in deze positie smeekbeden te verrichten, omdat je weet dat je klein bent in vergelijking met Hem en daarom verhoort Hij insja’ Allah jouw smeekbeden.

De soedjoed wordt twee keer verricht, dit om jouw nederigheid te benadrukken. Daarna komt de ‘tahija’, of de groet. Je zegt: “At-tahijatoe lillaah.” Dus ‘gegroet zij Allah’. “Wa az-Zakijaatoe lillaah. At-tajjibaatoe wa Assalawaatoe lillaah.” Alle gunsten zijn aan Allah (VVIH). “Assalaamoe aleika ajjoeha an-nabijjoe wa rahmato allahi ta’ala wa barakatoehoe.” Hiermee groet je de Profeet, daarna jezelf en degenen die met jou bidden: “Assalaamoe aleina wa ala ibadi Allahi as-salihien”. De groet gaat door naar alle moslims. Daarna komt de belijdenis: “Asj-hadoe anna laa ilaha illa Allah, wa anna Mohammadan rasoeloe Allah.” ‘Ik getuig dat er geen god aanbeden dient te worden behalve Allah (VVIH) en dat Mohammed zijn Profeet is.

Dit herhalen we vijf keer per dag. Laten we vanaf dit moment ons best doen om daadwerkelijk te begrijpen wat we zeggen en om dat ook op ons in te laten werken. Wij vragen Allah (VVIH) om ons gebed dan te accepteren, amien.

En nogmaals, ramadaan is een grote kans om je concentratie tijdens het gebed
te verbeteren en we hebben nog 13 dagen. Laat jouw gebeden deze 13 dagen perfect zijn, dan zal het zo ook verdergaan na de ramadaan, insja’ Allah.

Moge Allah ons helpen onze concentratie te verbeteren, amien.

AmrKhaled.net © جميع حقوق النشر محفوظة
Dit artikel mag voor privé-doeleinden gepubliceerd en gekopieerd worden, zolang de oorspronkelijke bron vermeld wordt. Voor alle andere doeleinden is vooraf schriftelijke toestemming van de administratie van deze website nodig.Voor informatie: dar_altarjama@amrkhaled.net