Laten we in vrede samenleven

Deel 6

 In de naam van Allah[1], de Erbarmer, de Barmhartige. Moge de vrede en zegeningen van Allah met Profeet Mohammed (vzzmh[2]) zijn.

In deze lezing zullen we met dr. Osama Rifaa’ie – de moefti[3] van Akkaar (een gebied in Noord-Libanon) – aboe-Haniefa’s toepassing van co-existentie bespreken.

Amr Khaled: Wat is de voornaamste eigenschap van aboe-Haniefa? En wat was zijn motivatie?

Dr. Osama Rifaa’ie: zijn voornaamste eigenschap was dat hij zich om de mensheid en de waardigheid van mensen bekommerde. De mensheid en de waardigheid van mensen werden beschermd door de sjariyya[4]. De meerderheid van de geleerden waren het er bijvoorbeeld over eens dat de rijkdom van een onbekwaam persoon ingenomen moet worden als diegene 25 jaar wordt. Imaam aboe-Haniefa was het er niet mee eens, zijn standpunt was dat een persoon vrij is en verantwoordelijk is voor zijn eigen daden en principes, en hier in het hiernamaals verantwoording over moet afleggen. Ook al waren de geleerden het niet met hem eens, hij vond dat niets in de weg mocht staan van de vrijheid en waardigheid van de mens.

Hoe zag hij de vrijheid van vrouwen met betrekking tot het kiezen van een echtgenoot?

Imaam aboe-Haniefa zag de vrouw als een integraal deel van de maatschappij, geheel bekwaam om handelingen te verrichten en de verantwoordelijkheid hiervoor te nemen. Hij was bijvoorbeeld van mening dat als een volwassen vrouw met iemand wil trouwen, haar voogd niet het recht heeft om haar het recht te ontzeggen om haar eigen echtgenoot te kiezen. Hij heeft alleen het recht om bezwaar te maken als de vrouw een ongeschikte kandidaat uitkiest. Volgens de islamitische wet krijgt haar besluit voorrang over dat van haar voogd. De Profeet (vzzmh) heeft dit recht erkend door te zeggen dat een ongetrouwde vrouw er meer recht op heeft om haar echtgenoot te kiezen, dan haar voogd.

Dit is het standpunt van imaam aboe-Haniefa, die in het jaar 80 n.h.[5] (699 n.C.) leefde. Het is een duidelijk bewijs voor degenen die de islaam ervan beschuldigen vrouwen hun rechten te ontzeggen, terwijl de islaam juist de vrouwenrechten beschermde.

Sommige mensen zeggen: “Hoe kunnen de verhalen van de vier imaams ons co-existentie leren, terwijl zij zelf over honderden kwesties van mening verschilden?”

Co-existentie is het accepteren van de ander, maar ik kan de ander niet accepteren, tenzij ik een goede kennis van zijn cultuur heb. Als we de vier imaams beschouwen als een integraal voorbeeld van islamitische eenheid en co-existentie, moeten we dus beseffen dat de redenen voor hun verschillen in bepaalde kwesties gerechtvaardigd waren. Als je de rechtvaardiging van de ander hoort, zul je begrijpen dat hij zijn eigen redenen heeft en zo leren we elkaar te accepteren.

Sommige jongeren accepteren slechts één mening, en weigeren naar een andere mening te luisteren.

Dit is een vorm van fanatisme. Fanatisme kan een blinde overtuiging van een bepaalde wetschool zijn, of de vorm aannemen van een onverbiddelijke oppositie tegenover andere scholen of stromingen.

De vier imaams waren het eens over alle kwesties die betrekking hadden op de basis van de islamitische geloofsleer, maar zij verschilden in mening over de zijtakken van de islamitische jurisprudentie, zoals de gedetailleerde regels van het gebed, het vasten etc. Hun meningsverschil is een genade van Allah (VVIH[6]) aan de moslimgemeenschap. Toen een man een boek schreef over de verschillen in de jurisprudentie, vroeg imaam Ahmed hem om het boek de titel ‘Boek van de overvloed’ te geven.

Terug naar het onderwerp: de redenen voor de meningsverschillen tussen de vier imaams. Er zijn drie voornaamste redenen. De eerste is de aard van de mens die per persoon verschilt. Mensen zijn verschillend in hun vaardigheden, cultuur en stijl. Ten tweede de aard van de tekst van de Edele Qoer’aan en de soenna (het voorbeeld van Profeet Mohammed (vzzmh)), die meer dan één betekenis omvatten. Als derde de verschillende gewoonten en tradities.

Om de aard van de verschillen tussen de vier imaams verder uit te leggen, gaan we kijken naar hun uitleg van de woorden van de Profeet Mohammed (vzzmh), toen hij zei dat de koper en verkoper de optie hebben om een overeenkomst te sluiten of te weigeren, tenzij ze uit elkaar gaan.

Aboe-Haniefa en Maalik waren van mening dat het contract wordt aangegaan door een verbale overeenkomst, terwijl as-Sjaafie en Ahmed het fysiek uit elkaar gaan van beide partijen als de voltooiing van een contract beschouwden. Aboe-Haniefa vroeg as-Sjaafie wat dan het oordeel was als beide partijen midden op zee op dezelfde boot zaten en ze niet fysiek uit elkaar konden gaan. As-Sjaafie herzag vervolgens zijn standpunt met betrekking tot de overlevering, op basis van aboe-Haniefa’s logische interpretatie.

Zelfs terwijl ze dezelfde overlevering bespraken, hadden ze allen een andere mening over het woord ‘uit elkaar gaan’. Dit benadrukt de flexibiliteit en tolerantie van de islaam.

Precies. As-Sjaafie stelde zelfs een regel voor om de gevolgen van een geschil te beperken. Hij zei: “Islamitische juristen zijn het erover eens dat Allah (VVIH) geen straf oplegt voor een discutabele kwestie.” Net zoals dat Omar ibn-Abdoel-Aziez, de bekende kalief, en zijn opvolgers deze regel benadrukten door te zeggen: “Als je een man een discutabele handeling ziet verrichten waarmee je het niet eens bent, verbied hem dit dan niet.”

Daarom handelde as-Sjaafie niet volgens zijn eigen standpunt toen hij het graf van aboe-Haniefa bezocht, door zijn handen niet op te heffen toen hij daar een smeekbede verrichtte. Hij respecteerde aboe-Haniefa’s standpunt, door zijn methode te volgen.

Een ander voorbeeld is toen aboe-Haniefa naar imaam Malik in Medina ging om een aantal juridische kwesties te bespreken. Laith ibn-Saad (een van de volgers van Malik) vroeg hem naar hun lange discussie en Malik antwoordde: “Ik debatteerde met een man wiens logica je makkelijk kan overtuigen.” Toen aboe-Haniefa naar Malik werd gevraagd, zei hij: “Ik heb gesproken met een berg van kennis.”

Dit moedigt ons allen aan om dit na te volgen. Ik herinner me dat imaam Ahmed ibn-Hanbal aangaf dat de basmallah (het zeggen van bismillah: ‘in de naam van Allah’) nooit hardop uitgesproken moet worden behalve in Medina, waar het uit respect voor hun gebruik en voor verzoening met de bevolking daar gedaan moet worden.

En toen aboe-Joesoef (volger van aboe-Haniefa) met de Abbasidische kalief naar Medina kwam, deed de kalief aan ‘cupping’ (ook wel ‘koppen zetten’ of ‘vacuüm therapie’ genoemd, van oudsher toegepast om de doorbloeding te verbeteren), een activiteit die aboe-Haniefa beschouwde als iets dat de reine staat verbreekt. De kalief volgde de mening van imaam Malik die zegt dat een dergelijke handeling de reine staat niet teniet doet. Aboe-Joesoef respecteerde de mening van imaam Malik en liet zich door de kalief in het gebed leiden.

Een ander voorbeeld is toen al-Andaliyy (een van de volgers van imaam Ahmed) over een discussie tussen imaam Ahmed en de geleerde Ali ibn-al-Mediniyy vertelde. In de discussie zei imaam Ahmed dat de 10 personen die het paradijs zijn beloofd volgens de overlevering van de Profeet (vzzmh), het paradijs sowieso zullen betreden. Al-Mediniyy geloofde echter dat het betreden van het paradijs niet als een gegeven beschouwd moet worden, maar dat zij de gunst van Allah (VVIH) moeten afwachten. Al-Andaliyy zei: “Ze spraken zo luid dat ik dacht dat ze zouden gaan vechten.” Aan het einde van de discussie hield imaam Ahmed de hand van ibn-al-Mediniyy vast en zei: “Zijn we niet verenigd door het broederschap, ook al zijn we het met elkaar oneens?”

Wat kun je nog meer vertellen over de moeilijkheden waarmee aboe-Haniefa geconfronteerd werd, met betrekking tot de geloofsleer?

Imaam aboe-Haniefa vervulde de sleutelrol die Allah (VVIH) hem gaf om de soennitische moslims in Irak erbij te helpen om standvastig te blijven in een sektarische omgeving, waar veel conflicten waren. Hij ging debatten aan met mensen van verschillende wetscholen, zoals de Chawaaridj[7] en de Moerdjiea[8].

Hoe ging hij om met de ingewikkelde situaties in die omgeving?

Hij was standvastig in zijn geloof. Hij gebruikte bij zulke sekten een logische interpretatie van de soenna in zijn debatten in plaats van de Qoer’aan. Hij vroeg zijn volgers om met dergelijke groepen geen geloofsleer te bespreken.

Een groep mensen van de Chawaaridj vroeg aboe-Haniefa naar het verrichten van het begrafenisgebed voor een moslim die ze onterecht vermoord hadden. Ze beweerden dat hij een afvallige was. Ze wilden dat aboe-Haniefa een oordeel gaf dat in tegenstrijd was met hun oordeel, zodat ze een reden hadden voor zijn executie. Aboe-Haniefa besefte dit en hij vroeg hun of deze man een jood, christen of een moslim was. Ze antwoordden dat hij een moslim was, en dus zei aboe-Haniefa: “Jullie hebben jullie eigen vraag nu beantwoord.”

Hij was een geweldige spreker die de kunst van het spreken had bestudeerd.

Een andere groep van de Chawaaridj vroeg hem naar de geldigheid van arbitrage met betrekking tot het beroemde geschil tussen imaam Ali en Moe’awiyya. Hij antwoordde: “Is het niet logisch dat we een scheidsrechter tussen ons aanstellen als we over deze kwestie zouden blijven discussiëren en niet tot een overeenkomst zouden komen?” “Ja”, antwoordden ze.

“Dan hebben jullie je vraag beantwoord.”

We kunnen veel lessen leren uit het leven van aboe-Haniefa. Een belangrijke les is dat we standvastig moeten zijn wat betreft de basisprincipes van het geloof, de interpretatie van de zijtakken is flexibeler en breder.

Dat we standvastig zijn in onze islamitische geloofsleer, wil niet zeggen dat we niet in staat zijn tot co-existentie. Co-existentie is een les die we van het leven van de Profeet (vzzmh) leren. Het bestaan van verschillende juridische scholen is een zegening van Allah (VVIH), het verschillen van mening is toegestaan zolang het binnen het kader van broederschap blijft.

Laten we de lezing beëindigen met hoe aboe-Haniefa zijn houding beschreef tegenover degenen die het met hem oneens waren: “O Allah, maak ons hart tolerant ten opzichte van degenen die een wrok tegenover ons koesteren.”

AmrKhaled.net © جميع حقوق النشر محفوظة
Dit artikel mag voor privé-doeleinden gepubliceerd en gekopieerd worden, zolang de oorspronkelijke bron vermeld wordt. Voor alle andere doeleinden is vooraf schriftelijke toestemming van de administratie van deze website nodig. Voor informatie: dar_altarjama@amrkhaled.net